Поиск статей:
ESI
Рейтинг:
ID: ESI673

М. Монтессори технологиясын қолданудың әдіс–тәсілдері. Монтессори тобындағы дамытушы ортамен жұмыстарды ұйымдастыру

   Әрине, бізге аты-жөнімен таныс, белгілі дәрігер және педагог Мария Монтессори Италияда, Испанияда, Нидерландыда және тіпті Үндістанда тұрып, жұмыс істеді. 26 жасында ол Италия тарихындағы алғашқы әйел дәрігерлердің бірі болды. Даму ерекшеліктері бар балалардың өміріне медициналық ғана емес, педагогикалық араласудың қажеттілігін қолдай отырып, сенімді католик "ғылыми педагогика"әдісін жасады. Ол өзінің мұғалімдері ИТАР мен Сегеннің жеке әзірлемелері мен материалдарын қолданды: әлемге әйгілі француз дәрігерлері, шын мәнінде, алғашқы еуропалық дефектологтар болды.

 

"Білімсіз" деп танылған балалар өздерінің сау құрдастарына қарағанда жақсы және жылдам санау, жазу және оқу дағдыларын игерген кезде, техниканы соңғысына бейімдеу туралы шешім қабылданды. Сонымен, 1907 жылы Сан-Лоренцода Монтессори жүйесінде жұмыс істеген алғашқы "балалар үйі" ашылды, тағы үш жылдан кейін оның әдісі туралы алғашқы кітап жарық көрді. Өте керемет көрсеткіш.

 

Монтессори әдісінің басты мақсаты неде? Монтессори педагогикасының негізгі қағидасы-баланың өз іс-әрекетінде, тәртібі мен дербестігінде еркіндігі. Балаларды бақылап, сыйақы мен жазадан аулақ болыңыз (және кез-келген бағалаудан!), тәрбиешілер олардың дамуы үшін "байытылған" ортаны қалыптастыруға ғана емес, сонымен бірге бұл процесті әр баланың даралығы мен жеке белсенділігіне сүйене отырып бағыттауға тырысады, яғни Сізге өзіңізге ұнайтын нәрсені жасауға және қалаған кезде жасауға мүмкіндік береді. Барлық жаттығуларды орындау кезінде басты назар зейін мен өзін-өзі ынталандыруды дамытуға аударылады, нәтижесінде балалар өздерінің ақыл-ойын қалыптастыру үшін қажет нәрсенің бәрін алады. Шығармашылық қиялды, ойын және қарым-қатынас дағдыларын дамыту үшін бағдарлама әртүрлі ойындар мен шығармашылық іс-шаралармен толықтырылуы керек.Монтессориәдісімен сұрақ қою, терең зерттеу және байланыс орнату еркіндігі мен қолдауының арқасында сенімді, ынталы және тәуелсіз, өздері үшін де, өз қоғамдастығы үшін де жауапты азаматтар болып өседі. Олар сыни ойлайды, бірге жұмыс істейді және батыл және адал әрекет етеді. Балаларыңызға қандай жақсы нәтиже тілер едіңіз?

 

Бақылау арқылы Монтессори әдісіне жүгінетін тәрбиешілер шәкірттерінің сезімтал кезеңдерін анықтап, балалардың осы уақытта өркендеуі үшін ресурстар ұсынуы керек.Монтессори әдісі балалар өздері жасай алатындай етіп дайындалған ортада жақсы оқиды деп болжайды.Әрқашан балаларға бағытталған, оқу ортасы балалардың өздері таңдаған материалдарды зерттеудегі еркіндігіне ықпал етуі керек. Тәрбиешілер балаларға материалдар мен тәжірибені реттелген және тәуелсіз түрде ұсына отырып, оқуға жағдай жасауы керек. Өзін - өзі тәрбиелеу немесе өзін-өзі тәрбиелеу-бұл балалар өзін-өзі тәрбиелеуге қабілетті тұжырымдама. Бұл Монтессори әдісінің маңызды сенімдерінің бірі. Монтессоритәрбиешілері балаларды өзін-өзі тәрбиелеуге жағдай жасайды, шабыттандырады, бағыттайды және ынталандырады. Монтессоридің білім беруінде тәрбиешінің рөлі-балаларды оқытуға кедергі жасамай немесе табиғи оқу процесіне тым көп араласпай бағыттау.

 

Монтессоридің ілімі мен жүйесі әр түрлі балалар мекемелерінде: балалар үйі, мектептер, балабақшалар, балалар оңалту орталықтарында кеңінен қолданыла бастады. М.Монтессори: «Бала дүниеге келгеннен бастап өзін- өзі дамытуға және жеке адам ретінде қалыптасуға қабілетті. Оның  ішкі жан дүниесінде ерекше күш бар, ал үлкендердің міндеті сол энергияның жұмсалуына жағдай жасау» - деген екен.

Бұл Монтессори - педагогиканың негізгі ұстанымдарының бірі. Баланың еркіндігі мен өзіндік ойлау дағдысының дамуына қысым көрсетпеу  керек, яғни балаға бостандық беру.

Бала дамуының сензитивті кезеңдері келген кезде, өзін жеке тұлға ретінде қалыптастыра  бастайды, бірақ қалай, қай бағытта жүзеге асатыныны оны қоршаған ортаға байланысты. Үлкендер баланың дамуына жағдай жасайтын арнайы ортаны дайындап, оған бағыт –бағдар беріп отыруы керек. Монтессори педагогикасы кабинеті бірнеше аймақтарғы бөлінген және бұл аймақтар баланың жан –жақты дамуына жағдай жасайтын «дайындалған орта» болып есептеледі. 3 және 6 жас аралығындағы балалардың өзін –өзі дамытуы үшін аймақтарда орналасқан жаттығулар зор ықпалын тигізді: күнделікті өмір жаттығулары, сенсорлық даму, математика, тіл дамыту, жазу және оқуды үйрену, шығармашылық даму, космостық тәрбие беру. Қазіргі таңда Алматы қаласы Бостандық ауданындағы№81 «Күншуақ» балабақшасы М.Монтессори технологиясы бойынша жұмыс жасауда. Алматы “Өрлеу” Біліктілікті арттыру ұлттық орталығында болып өз біліктіліктілігімді көтеру мақсатында Алматы қаласындағы «Монтессори класс» оқыту орталығына барып оқып келдім және де осы технология бойынша жұмыс жасаудамын.

 

М. Монтессори жүйесін негізінде 3 басты қағида құрайды:
 1. Әр баланың жеке ерекшеліктерін ескерту;
 2. Даму еркіндігімен қамтамасыз ету;
 3. Баланың әрі қарайғы интеллектуалды дамуының негізі ретінде сенсорлық және дене тәрбиесінің мүмкіндіктерін кеңінен қолдану.

ІІ. Негізгі бөлім

1. Монтессори технологиясын қолданудың әдіс – тәсілдері.

1896 жылы Рим университетінің медициналық факультетін бітіргеннен кейін М.Монтессори Италиядағы әйелдерден шыққан бірінші медицина докторы болып табылды.

Университеттің емханасынада ақыл – ойы артта қалған балаларға бақылау жасап көрді. 1900 жылы Марияның өзі дамуын да ауытқушылықтыры бар балаларға арналған Еуропадағы бірінші оқу орнына басшылық етті. Оның кішкентай емделушілері нашар сойлегендіктен, ол саусақтардың ұсақ моторикаларын жаттықтыру арқылы сөйлеуді дамытатын арнайы жаттығулар және балалардың өзіндік сенсорлық тәжірибе негізінде қоршаған ортаны зерттей алатын арнайы құралдар және ойындар әзірледі. Сөйтіп, Монтессори өзінің бірқатар уақыты өткеннен кейін оның  тәрбиеленушілері оқу, жазу, есептеуді кәдімгі өздерінің құрдастарынан бұрын үйренді.1909 жылдан бастап М.Монтессори жүйесі өмірге белсенді түрде енгізіле бастады. Түрлі елдің педагогтары үшін курстар ашылды. 1910 жылы «Монтессори әдісі» атты кітап жарық корді. 1929 жылы М.Монтессори қазіргі кезде де жасап жатқан халықаралық  Монтессори Ассоцасиясының негізі салынды. Италиядан Фашистік тәртіп кезінде елден кетеді, 76 жачында қайта оралып, көптеген еңбектерін шығарады. 1950 жылы Амстердам университетінің профессоры атағы, докторлық құрмет дәрежесі беріледі.Бұл әдіс бойынша 3 жастан 6 жасқа дейінгі балалар зейінін, шығармашылық және логикалық ойлау қабілетін, есте сақтауды, сойлеуді, елестетуді, қимылды дамытады. Монтессори әдісінің негізгі қағидасы – «оқы,оқы» деп күштеп емес, ойын арқылы оқыту және баламен дербес тіл табысуға негізделген жаттығуларды таңдап алу. Мұнда бала дидактикалық материалдар мен сабақ уақытының ұзақтығын өзі таңдайтын болғандықтан оқытуда ерекшеліктер бар. Сондай – ақ, олар өз қателіктерін өздері көріп, соны өздері түзеп отырады.  Монтессори бөлмесінде «Барлығымен еркін айналыс, бірақ басқаларға кедергі жасама» деген ереже үнемі сақталады.Бүгінде осы әдіспен жұмыс жасайтын балабақшалар көптеп ашылып жатыр. Балабақшадағы ұстаздар міндетті түрде дайындық курсынан өтеді.  Монтессори әдісінде топтық сабақ системасы жоқ, ауыр партасының орнына жеңіл қозғалатын столдар мен отырғыштар, кілемшелер қолданылады. Монтессори ұстаз баланың өз бетімен жұмыс жасауын қадағалайды.  Монтессори әдісі үшін негізгі бөлімнен тұрады: бала, қоршаған орта, ұстаз. 

ХХІ ғасыр табалдырығын білім мен ғылымды инновациялық технологиялық бағытты дамыту мақсатымен атауымыз үлкен үміттің басты нышаны болып табылады. Ұрпағы білімді халықтың болашағы бұлыңғыр болмайды. Жас ұрпаққа мән – мағыналы, өнегелі тәрбиемен білім беру – бүгінгі күннің басты талабы екені бәрімізге белгілі. Баланың жеке тұлға ретіндегі дамуы өзіндік көзқарасының қалыптасуы, ой – өрісінің кеңейюі балабақша қабырғасында басталатыны сөзсіз. Қай кезеңде болмасын балабақшада Монтессори әдісі еш уақытта орнын жоғалтқан емес. Бала табиғатында білуге құмар, тумысынан – ақ өсуге, жетілуге ұмтылысы басым. Сондықтан да қарқынмен дамып бара жатқан мына заманда балабақшадағы педагогтардың ұлттық қалып, ұлттық мінезді сақтай отырып, бала тәрбиесінің әдістерін тынбай ізденіп, жиі жаңартып отыруы заңдылық.

Мария Монтессори тарапынан ұсынылған тәрбиелеу жүйесі. Монтессори әдістемесі әрбір тәрбиеленушіге деген даралы тәсілдемеге негізделген. Бұған сәйкес балалар материалдармен өздері қалағанынша ұзақ уақыт жұмыс жасай алады. Жұмыс материалдарын да, сабақ уақытының ұзақтығын да өздері таңдайды. Балалардың табиғи қажеттіліктері мен үрдістері үшін даярланған білім беру дәстүріне деген көзқарасты елестетіңіз. Педагогтарды білім көзі ретін де емес, балалар сынамалар мен қателіктер арқылы проблемаларды шешетін, жаңалықтар ашатын және тәжірибелер арқылы үйренетін динамикалық, даяр орта ұйымдастырушы ретін де елестетіңіз.

Мария Монтессори осы әдістің негізін 100 жылдан астам уақыт бұрын салған . Бүгінгі әлемде, білім сағат сайын өзгеріп, деректер құм шамасындай чиптерде сақталатын заманда ақпарат емес, ой алдыңғы орынға шығады. Білім емес, әрекет маңызға ие болды. Біз ойланып әрекет жасайтын, жаңалықтар ашатын, ойлап шығаратын, құрастыратын және алдағы ғасыр алдыға қоятын проблемаларды шешетін келесі ұрпақты қалай тәрбиелей аламыз? Шынайы, іс жүзіндегі жұмыс қана сұрақтың жауабы болып табылады. Білім беру білім тарату және деректерді жалаң түрде жаттатудан  баланың қолы мен миын жұмыс істететін, сын тұрғысынан және креативті ойлауды өмір жолына айналдыратын оқыту түріне көшу тиіс. Балалық шақтан бастап, жеткіншек шақ арқылы ересек өмірге дейін адамзат дамуының бәріне ортақ үрдістері бар. Егер бұл үрдістер білім беру базасын қалыптастыру үшін пайдаланылса, біз оқыту барысында табиғатпен үйлесімді жұмыс іс тей аламыз. Дұрыс орта қалыптасқан жағдайда үйрену, жұмыс пен тапсырманы орындау барысында ләззат алу  адамзат табиғатына тән. «Өзін – өзі қалыптастыру» әрбір баланың міндеті екендігін түсініп, біз өзіміздің педагогтар ретіндегі ролімізді сәулет инженері кәсібіне ұқсастығын байқаймыз. Біз балалардың шығармашылығын, қиалы мен дербестігін ынталандыру барысында дағдылар мен білімдерін қалыптастыратын жоспарлар, материалдар, құралдар мен тәжірибелердің әрбір кезеңде әр бала үшін қолжетімділігін қамтамасыз етуіміз керек. Мен осы салада жұмыстанып жүргеніме 1 жыл болды. Осы бір жыл ішінде балалар жақсы нәтижеге жетуде. Білуге, үйренуге деген талпыныстары, өз – өзіне еңбек ету, бір – бірімен қарым – қатынас жақсарып. Бір ойыншыққа таласпай күте білуді, қоршаған ортаға деген қызығушылығы, өз ойларын ашық айтуға т.б қарым – қатынастарда жақсы нәтиже беруде.

2. Монтессори методикасы.

Монтессори әдісінің мақсаты:

- Балаларды еркін тәрбиелеп, өмірге бейімдеу.

- Өмірде өз мақсаты бар екенін қалыптастыру.

- Балалардың өзінің үйреніп, өзін дамытуына жаңа мүмкін діктер беру.

Монтессори педагогтың міндеті:

- Балаға өз жұмысын басқаруға көмектесу.

- Негізгі түстерді айыра білуге үйрету.

- Ұсақ моториканы дамыту.

- Алғашқы математикалық, ғарыштық түсініктерді қалыптастыру.

- Зейінін тұрақтандыру.

- Тәртіпке үйрету.

Негізгі сабақ түрлері:

- Материалдармен жұмыстың жеке көрсетілімі.

- Топтық сабақ

- Жаңа ұғымдар туралы сабақ.

Монтессори 5 аймақтан тұрады:

1. Күнделікті өмір жаттығулар аймағы.

2. Сенсорика аймағы.

3. Математика аймағы.

4. Тіл аймағы7

5. Ғарыш аймағы.

1. Күнделікті өмір жаттығулар аймағы:

Күнделікті өмір жаттығулар аймағы кішкентай балалар үшін ерекше маңызды. КӨЖ аймағында бала өзіне және өз заттарына қарауға көмектесетін материалдар орналасқан. Материалдар бала өзі істейтін ісінің мақсатын айқын түсінген жағдайда таңдап алынады. Бала өзі киінуге (түйме, кнопка, сыдырма, жіпшелер, түйрегіштер, баулар, банттар, ілмектер сияқты заттар салынған рамкаларды пайдалана отырып) үйренеді. Ұқыпты бір нәрсені құюға, төгуге, ыдыс жууға, айна сүртуге, киім – кешек жууға, шын үтікпен оны үтіктеуге, салаттар жасауға, көкөністер тазалауға, кесуге, майдалауға, жаңғақ ашуға, аяқ киім тазалауға, бір жерден екінші жерге тасымалдауға өзіне – өзі қызмет етуге үйретеді.

2. Сенсорика аймағы:

Бұл аймақта бала қоршаған ортаны зерттеуде өзінің сезімдерін қолдана білуге үйренеді – осындағы материалдар арқылы өзінің көру сезімін (Түрлі түсті кестелер, көлемі мен пішінін ажыратуға арналған материалдар т.б). Сипап сезу сезімін (сипау үшін тақтайшалар,маталардың қиындыларының жиынтығы т.б). Иіс сезу (иістері бар жәшікшелер). Дәм сезу (дәм сезу банкашалары т.б). Есту сезіміне (шуылдайтын қорапшалар, музыкалық аспаптар т.б) жетілдіреді, сол сияқты температураны ажырату, заттардың салмағының айырмашылығын білу және есте сақтау қабілеттерін жаттықтырады.

3. Математика аймағы:

Сенсорлық материалмен жұмыс істеп, логикалық ойлауды үйренген соң бала еш қиындықсыз өзіне таныс ұғымдарды математикалық терминдерге айналдыра бастайды. Оның үстіне математиканы үйрену табиғи жүріп отырады: себебі бала жай ғана математикамен ұласатын дайындалған ортада өмір сүреді. Математикалық дамыту аймағы бала санауды, қосу мен азайтуды, көбейту мен бөлуді, түбірге алу, мағыналы сандармен жұмыс істеу үшін барлық керекті материалдардан тұрады.

4. Тіл аймағы:

Балаға тілді алып жүруші ретінде тілді дамытуға арналған (онсыз толыққанды интеллектуалды  өсу мүмкін емес болғандықтан) тиісті материалдар қажет. Берілген аймақта  жазуға моторлық (қимылдық) дайындық, фонетикалық естудің дамуы, жазу мен оқуға үйрету, т.б қарастырылады. Бұл жерде бала өзінің қорын кеңейтуге, әріптермен танысуға, саусағымен қиынырақ әріптерді салуға, манна жармасына сурет салуға, сондай – ақ жылжымалы алфавит арқылы сөздерді қоюға үйрене ді.

5. Ғарыш аймағы:

Жұмыс баланы қоршаған ортамен байланыстырады. Ғарыш аймағындабалалар жер бедері, жер шары, әлем бойынша елдерді, олардың мәдениеті мен дәстүрін, өлі және тірі табиғатты, табиғат құбылыстарын, жануарлар мен өсімдіктерді, биологиялық, географиялық, физикалық, химиялық түсініктерін толық алады. Бұл аймақта балалар тереңдетіле түсінік алады.

Балалар жұмыс істегісі келетін аймақ пен нақты Монтессори – материалды өзі таңдайды. Ол жалғыз өзі немесе басқа баламен жұмыс істегісі келе ме, оны да өзі таңдайды. Бала өзінің қарқынында жұмыс істейді. Монтессори баланың шынайы заттармен айналысуын «жұмыс» деп атайды, ал біз «ойын» деп санағанға үйреніп қалғанбыз.

Балабақшада М.Монтессори сенсорлық тәрбие жүйесіне бала дамуының ерекшелігі ретінде бұлшық еттің дамуы мен көру, есту, сезгіштікті жатқызады. М.Монтессоридың материалдары дамудың сенсорлық қабілеттеріне бағытталған.Біздің балабақшада М.Монтессоритехнологиясы тереңдете игерілуде. Оны дамыту жолдарында әртүрлі заттардан жасалған көрнекіліктерді қолдану арқылы балалардың ой өрісін дамыту жұмыстары жүргізілуде. Атап айтсақ балалардың моторикасын дамыту есебінде, түймелерден жасалған ағаштар, жемістер, көкөністерді көп қолданамыз.Пластикадан жасалған әртүрлі музыкалық аспаптар арқылы балалардың өнерге деген, шығармашылыққа деген қызығушылықтарын арттыруға арналған жұмыстар жүргізілуде. Сонымен қатарфетрден жасалған математикалық кітапшалармен жұмыс жасау арқылы балалардың танымдық қабілеттерін дамытамыз.

Монтессори әдісі балаларға жауапкершілікті сезінуге, өздігінен шешім қабылдауына топта да, жеке де жұмыс жасай алуына, таңдау жасай алуына, өз уақытын ұйымдастыра білуіне, өзіне сеніммен қарауына мүмкіндіктер береді, қолайлы жағдай туғызады.

Қорытынды:

Монтессори – педагог М.Монтессори  технологиясының теориясын меңгереді,  тәжірибеде   жүзеге  асыруға  ықпал   етеді;

Монтессори - педагог   баланың  дамуына  бағытталған   заттық-кеңістік  ортаны  жасайды;

 Ата - анамен  байланысты нығайтады;

Баланың өздігінен еркін дамуға ықпал етеді;

Педагог тәрбиешілердің   жаңа технологияны меңгеру арқылы кәсіби құзіреттіліктері қалыптасады.

Балалар өздеріне қызмет етуді, еркін қозғалуын, материалдармен ұзақ уақыт жұмыс жасауға, таңдау жасауға, өздігінен шешім қабылдауға, өз – өзіне деген сенімге, өз ойын ашық айта алуға, жеке жұмыс жасауға, бір – бірін сыйлауға, достық қарым – қатынасқа, өзін жеке тұлға ретінде дамытады.

3 506 0
Ибрашева Ақкенже, №81 Күншуақ балабақшасының тәрбиешісі,Алматы қаласы Ұлы дала ұстазы № 000824
Оставить комментарий

Подтвердите что вы не робот - [] *: